Quy định về hợp đồng hợp tác kinh doanh

Hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC) là gì?

1.1. Hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC) là hình thức thỏa thuận bằng văn bản giữa từ hai bên trở lên nhằm cùng tiến hành hoạt động sản xuất, kinh doanh hoặc đầu tư, không làm phát sinh pháp nhân mới. Việc kiểm soát hoạt động trong BCC có thể do các bên cùng kiểm soát theo thỏa thuận hoặc do một bên giữ quyền kiểm soát chính.

1.2. BCC có thể được triển khai thông qua việc cùng đầu tư xây dựng tài sản hoặc phối hợp thực hiện một hoặc nhiều hoạt động kinh doanh cụ thể. Các bên tham gia được quyền thỏa thuận phương thức phân chia như chia doanh thu, chia sản phẩm hoặc phân chia lợi nhuận sau thuế.

1.3. Trong tất cả các trường hợp, khi một bên tiếp nhận tiền hoặc tài sản góp vốn từ các bên còn lại để phục vụ BCC thì phải ghi nhận khoản này là nợ phải trả, tuyệt đối không ghi nhận vào vốn chủ sở hữu.

1.4. BCC theo hình thức tài sản đồng kiểm soát

a) Tài sản đồng kiểm soát là tài sản do các bên tham gia BCC cùng mua sắm hoặc đầu tư xây dựng, phục vụ cho mục tiêu chung của hợp đồng và mang lại lợi ích cho từng bên theo cam kết. Mỗi bên được ghi nhận phần giá trị tài sản thuộc quyền hưởng của mình là tài sản trên Báo cáo tài chính.

b) Mỗi bên được hưởng doanh thu hoặc sản phẩm từ việc khai thác tài sản đồng kiểm soát, đồng thời chịu một phần chi phí phát sinh theo tỷ lệ hoặc phương thức đã thỏa thuận.

c) Các bên phải mở sổ kế toán chi tiết để phản ánh đầy đủ:

• Giá trị phần vốn góp vào tài sản đồng kiểm soát theo từng loại tài sản;

• Các khoản nợ phát sinh riêng của từng bên;

• Nghĩa vụ nợ chung phát sinh từ hoạt động BCC;

• Doanh thu, thu nhập được chia và chi phí phải phân bổ;

• Chi phí liên quan trực tiếp đến việc tham gia BCC.

Đối với TSCĐ, BĐSĐT mang đi góp vốn nhưng không chuyển quyền sở hữu, bên nhận chỉ theo dõi như tài sản giữ hộ, không ghi tăng tài sản hay nguồn vốn; bên góp vốn không ghi giảm tài sản, chỉ theo dõi chi tiết vị trí, nơi sử dụng.

Trường hợp có chuyển quyền sở hữu thành tài sản chung, trong giai đoạn đầu tư xây dựng, bên góp vốn phải ghi giảm tài sản và hạch toán vào chi phí XDCB dở dang. Khi tài sản hoàn thành, các bên căn cứ giá trị được phân chia để ghi nhận tăng tài sản phù hợp với mục đích sử dụng.

1.5. BCC dưới hình thức hoạt động kinh doanh đồng kiểm soát

a) Đây là hình thức hợp tác kinh doanh không thành lập đơn vị kinh doanh mới, các bên cùng tham gia thực hiện hoạt động theo hợp đồng và song song với hoạt động kinh doanh riêng của mình.

b) Chi phí phát sinh riêng do bên nào chi thì bên đó chịu; các chi phí chung được phân bổ theo thỏa thuận.

c) Mỗi bên phải theo dõi và trình bày trên Báo cáo tài chính:

• Tài sản góp vốn thuộc quyền kiểm soát;

• Các khoản nợ phải gánh chịu;

• Doanh thu được chia;

• Chi phí tương ứng.

d) Khi phát sinh chi phí chung, bên phát sinh phải tập hợp, phân bổ, lập Bảng phân bổ chi phí chung có xác nhận của các bên, kèm chứng từ hợp pháp làm căn cứ hạch toán.

e) Nếu hợp đồng quy định chia sản phẩm, các bên phải lập Bảng phân chia sản phẩm và Phiếu giao nhận, làm căn cứ ghi sổ và thanh lý hợp đồng.

1.6. BCC chia lợi nhuận sau thuế

a) Với BCC chia lợi nhuận sau thuế, các bên phải chỉ định một bên thực hiện kế toán và quyết toán thuế cho toàn bộ BCC. Khi áp dụng hình thức này, các bên cần lưu ý các rủi ro về chi phí thuế và chính sách, đặc biệt là các khoản chi phí không đủ điều kiện được trừ.

b) Việc hạch toán phải căn cứ bản chất kinh tế của hợp đồng:

• Nếu các bên khác được hưởng khoản lợi nhuận cố định, không phụ thuộc kết quả kinh doanh thì bản chất là thuê tài sản, bên điều hành phải hạch toán chi phí thuê.

• Nếu các bên cùng hưởng lãi và chịu lỗ, bản chất là chia doanh thu – chi phí, các bên đồng kiểm soát và mỗi bên chỉ ghi nhận phần kết quả tương ứng với quyền lợi được hưởng.

Cách hạch toán hợp tác kinh doanh theo từng trường hợp

1. Phương pháp kế toán BCC theo hình thức tài sản đồng kiểm soát
1.1. Góp tiền mua tài sản đồng kiểm soát
Khi các bên tham gia BCC góp tiền mua tài sản đồng kiểm soát, mỗi bên căn cứ số tiền thực góp, ghi:
Nợ các TK 211, 213, 217
Nợ TK 133 – Thuế GTGT được khấu trừ (nếu có)
      Có các TK 111, 112, 331, 341
1.2. Đầu tư xây dựng tài sản đồng kiểm soát
Trường hợp các bên tự đầu tư hoặc phối hợp đầu tư xây dựng, căn cứ chi phí thực tế phát sinh, ghi:
Nợ TK 241 – XDCB dở dang (chi tiết tài sản đồng kiểm soát)
Nợ TK 133 – Thuế GTGT được khấu trừ (nếu có)
      Có các TK 111, 112, 152, 153, 155, 156, 211, 213
      Có các TK 331, 3411
1.3. Quyết toán, phân chia tài sản đồng kiểm soát
Khi công trình hoàn thành, căn cứ biên bản chia tài sản, ghi:
Nợ các TK 211, 213, 217 (theo giá trị hợp lý)
Nợ TK 138 – Phải thu khác (nếu có)
Nợ TK 811 – Chi phí khác (nếu lỗ)
      Có TK 241 – XDCB dở dang
      Có TK 711 – Thu nhập khác (nếu lãi)
1.4. Khi tài sản đi vào hoạt động
Việc hạch toán chi phí, doanh thu được thực hiện như hình thức hoạt động kinh doanh đồng kiểm soát.
2. Phương pháp kế toán BCC theo hình thức hoạt động kinh doanh đồng kiểm soát
2.1. Kế toán góp vốn – nhận vốn góp
a) Tại bên nhận vốn góp
 

• Khi nhận vốn góp:
  Nợ các TK 111, 112, 152, 155, 156
        Có TK 338 – Phải trả, phải nộp khác
• Không chuyển quyền sở hữu TSCĐ: chỉ theo dõi tài sản giữ hộ.

• Khi góp vốn:
  Nợ TK 138 – Phải thu khác
        Có các TK 111, 112, 152, 155, 156
• Không chuyển quyền sở hữu TSCĐ: không ghi giảm TSCĐ, chỉ thuyết minh.

• Tập hợp chi phí:
  Nợ TK 621, 622, 627, 641, 642
  Nợ TK 133
        Có TK 111, 112, 331
• Kết chuyển cuối kỳ:
  Nợ TK 154 – Chi phí SXKD dở dang
        Có TK 621, 622, 627

• Khi phát sinh:
  Nợ TK 621, 622, 627, 641, 642
  Nợ TK 133
        Có TK 111, 112, 331
• Khi phân bổ:
  Nợ TK 138 – Phải thu khác
        Có TK 133 / 3331
        Có TK 621, 622, 627, 641, 642

• Nhập kho sản phẩm được chia:
  Nợ TK 152 / 155 / 157
        Có TK 154
• Đưa vào sản xuất ngay:
  Nợ TK 621
        Có TK 154
• Không chia sản phẩm, bán ra ngoài:
  Nợ TK 632
        Có TK 154

• Ghi nhận doanh thu bán:
  Nợ TK 111, 112, 131
        Có TK 338
        Có TK 3331
• Ghi nhận phần doanh thu được hưởng:
  Nợ TK 338
        Có TK 511

• Ghi nhận doanh thu được chia:
  Nợ TK 138
        Có TK 511
        Có TK 3331
• Khi nhận tiền:
  Nợ TK 111, 112
        Có TK 138​